Najważniejsze zmiany w zaleceniach PTD na 2021r.

Zalecenia PTD 2021 — podsumowanie najważniejszych zmian

Polskie Towarzystwo Diabetologiczne od 2005 corocznie przygotowuje i publikuje nowe zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę. Zalecenia to praca zespołowa grupy ekspertów z wielu dyscyplin klinicznych, która liczy obecnie około 50 osób. Praca Zespołu Ekspertów ma się przyczynić do poprawy w zakresie prewencji, diagnostyki i leczenia cukrzycy oraz jej powikłań w Polsce. 

Postęp w diabetologii, wyniki kolejnych badań klinicznych i eksperymentalnnych, dane z obserwacji epidemiologicnzychoraz rejestrów diabetologicznych znajdują odzwierciedlenie w Zaleceniach PTD. Powoduje to, że corocznie pojawiają się pewne modyfikacje i nowe treści. Bardzo dobrą praktyką jest to, że od początku prowadzone zgodnie z zasadami EBM Zalecenia PTD wymagają tylko nieznacznej ewolucji związanej z nową wiedzą płynącą z rzetelnych, opartych na dowodach naukowych badań, mających istotne implikacje w praktyce klinicznej. 

1. Nowym zaleceniem jest wykorzystanie oznaczenia hemoglobiny glikowanej (HbA1c) w diagnostyce zaburzeń tolerancji glukozy. Poprawa standaryzacji oznaczeń HbA1c w Polsce, pozwala na wprowadzenie tego parametru do diagnostyki cukrzycy. Wartość HbA1c powyżej lub równa 6,5% (48 mmol/mol) jest podstawą do rozpoznania cukrzycy.

2. Należy pamiętać, że nie powinno się wykonywać oznaczeń HbA1c u osób, u których występują stany/choroby zakłócające zależność pomiędzy wartością HbA1c a średnią glikemią, takie jak: niedokrwistości, ciąża i okres poporodowy, leczenie hemodializami, stosowanie erytropoetyny, zakażenie ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV, human immunodeficiency virus) i stosowanie leków przeciwretrowirusowych; u takich osób należy się posługiwać kryteriami diagnostycznymi opartymi na stężeniu glukozy w osoczu.

3. Zaakcentowano, że badanie przesiewowe w kierunku cukrzycy typu 2 należy przeprowadzać za pomocą oznaczania glikemii na czczo lub doustnego testu tolerancji glukozy. Pacjenci ze stanem przedcukrzycowym powinni otrzymać zalecenia na temat zdrowego stylu życia (redukcja masy ciała u osób z nadwagą lub otyłością o co najmniej 7% i jej utrzymanie poprzez dostosowaną do możliwości pacjenta aktywność fizyczną, co najmniej 150 min/tydzień) oraz stosowania odpowiedniej diety z informacją na temat skuteczności takiego postępowania w zmniejszeniu ryzyka zachorowania na cukrzycę. Gdy postępowanie niefarmakologiczne w leczeniu otyłości nie przynosi wystarczającej redukcji masy ciała, należy rozważyć wdrożenie farmakoterapii lub leczenie bariatryczne.

4. Dodano informacje o zdalnych wizytach (telewizytach) jako elemencie opieki nad osobami z cukrzycą. Podkreślono, że każda poradnia musi dysponować w tym celu stosownym zapleczem sprzętowym (komputer z odpowiednim oprogramowaniem), a personel odpowiednią wiedzą i umiejętnościami. Osoby z cukrzycą powinny być zachęcane do korzystania z technologii sprzętowych i aplikacji ułatwiających zdalne przeprowadzenie wizyty lekarskiej.

5. W rozdziale 6 podkreślono, że jednym z priorytetów leczenia behawioralnego cukrzycy, niezależnie od jej typu, powinno być utrzymywanie prawidłowej masy ciała pacjenta. Efektywnym narzędziem ułatwiającym ocenę wpływu ilości i jakości oraz wzajemnych proporcji makroskładników diety na kontrolę glikemii są systemy ciągłego monitorowania glikemii oraz systemy typu flash. Okołoposiłkową kontrolę glikemii mogą także ułatwiać specjalnie do tego celu przeznaczone aplikacje, jednak przy ich wyborze należy się kierować przede wszystkim wskazaniami i rekomendacjami czołowych towarzystw diabetologicznych.

6. Osoby z cukrzycą powinny utrzymywać zalecany poziom aktywności fizycznej niezależnie od sytuacji epidemiologicznej. Podkreślono, że osoby z cukrzycą typu 1 bez stwierdzonych istotnych klinicznie przewlekłych powikłań cukrzycy mogą podejmować każdy rodzaj wysiłku fizycznego, w tym o maksymalnej intensywności. Jedynym przeciwskazaniem do podejmowania wysiłku fizycznego przez okres 24 godzin jest wystąpienie ciężkiej hipoglikemii.

7. Wysiłki tlenowe wykonywane do momentu wystąpienia zadyszki są bezpieczne i mogą być rekomendowane wszystkim osobom z cukrzycą bez przeciwwskazań.

8. Osobom z cukrzycą typu 2 zaleca się dołączenie do ćwiczeń tlenowych elementów wysiłku oporowego.

9. W rozdziale 8 podkreślono, że opieka psychologiczna i społeczna powinna być zintegrowana z podejściem skoncentrowanym na współpracy z osobą z cukrzycą i dostępna dla wszystkich osób z cukrzycą w celu optymalizacji wyników leczenia i jakości życia.

10. Wszystkie decyzje terapeutyczne dotyczące leczenia cukrzycy typu 1 i 2 powinny być podejmowane w porozumieniu z pacjentem i po uzyskaniu jego akceptacji.

11. W rozdziale 11 dodano rekomendację o zastosowaniu wczesnej terapii skojarzonej dwoma lekami w cukrzycy typu 2, którą należy rozważyć w nowo rozpoznanej cukrzycy z udokumentowaną miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową, skurczową niewydolnością serca, przewlekłą chorobą nerek lub przy współistnieniu wielu czynników ryzyka sercowo-naczyniowego. W takich przypadkach należy oprócz metforminy zastosować leki zmniejszające ryzyko progresji wymienionych schorzeń. Terapię skojarzoną w nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2 należy także rozważyć w nasilonej hiperglikemii. U pacjentów z przewlekłą chorobą nerek i skurczową niewydolnością serca należy preferować wybór flozyn, a w przypadku przeciwwskazań do ich stosowania powinno się stosować agonistów receptora GLP-1. U pacjentów z rozpoznaną miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową należy rozważać obie grupy leków, a w przypadku licznych czynników ryzyka w pierwszej kolejności agonistów receptora GLP-1. Algorytm postępowania farmakologicznego w cukrzycy typu 2 przedstawiono na dwóch rycinach opisujących: schemat leczenia osób z cukrzycą typu 2 uprzednio nieleczonych farmakologicznie i osób z cukrzycą typu 2 uprzednio leczonych za pomocą metforminy.

12. W rozdziale 13 dodano, że spośród leków przeciwhiperglikemicznych inhibitory SGLT-2 oraz agoniści receptorów GLP-1 wywierają efekt hipotensyjny i mogą być rekomendowane w leczeniu cukrzycy także z tego powodu.

13. U osób z cukrzycą bardzo wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego zalecane stężenie cholesterolu frakcji LDL wynosi < 55 mg/dl (< 1,4 mmol/l) i zalecana jest redukcja LDL-C o co najmniej 50% w stosunku do wartości wyjściowej. U osób z cukrzycą wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego rekomendowane jest stężenie LDL-C < 70 mg/dl (< 1,8 mmol/l) i redukcja o co najmniej 50% w stosunku do wartości wyjściowej.

14. Podano także informację, że w stanach ostrych szybkie zmniejszenie stężenia triglicerydów można uzyskać za pomocą plazmafarezy.

15. Podkreślono, że podczas leczenia udaru mózgu należy u osoby z cukrzycą unikać hipoglikemii.

16. U kobiet z cukrzycą typu 1 i 2 badania okulistyczne należy przeprowadzać przed ciążą lub w pierwszym trymestrze ciąży, a następnie należy obserwować ciężarne w każdym trymestrze ciąży i przez rok po porodzie na podstawie stopnia retinopatii. Regularna kontrola dna oczu i leczenie umożliwiają zapobieganie utracie wzroku z powodu retinopatii cukrzycowej do 98%.

17. W rozdziale 21 podkreślono, że neuropatia może się rozwijać już na etapie stanu przedcukrzycowego. W postaci bólowej neuropatii cukrzycowej może być prawidłowe badanie przedmiotowe, dlatego w przypadku typowych dolegliwości można rozpoznać neuropatię cukrzycową nawet przy braku nieprawidłowości w badaniu fizykalnym. Sprecyzowano zalecenia dotyczące diagnostyki neuropatii autonomicznej. Podkreślono, że neuropatia autonomiczna klinicznie objawia się najczęściej nieświadomością hipoglikemii, spoczynkową tachykardią, hipotonią ortostatyczną, gastroparezą, zaparciami lub biegunką, zaburzeniami potencji, pęcherzem neurogennym lub zaburzeniami potliwości. Należy pamiętać, że neuropatia cukrzycowa jest w około 50% bezobjawowa. Podkreślono, że leczeniem przyczynowym neuropatii cukrzycowej jest kontrola glikemii. U pacjentów z bólem neuropatycznym jego leczenie jest bezwzględnie konieczne, gdyż pogarsza jakość życia i funkcjonowanie chorych, może prowadzić do depresji. Dodano algorytm farmakologicznego leczenia objawowego bólu neuropatycznego w somatycznej neuropatii cukrzycowej.

18. W rozdziale 22 podkreślono, że u wielu pacjentów (zwłaszcza w przypadku zaniku ochronnego czucia bólu, niedokrwienia oraz istniejących deformacji) w celu korekty nadmiernych sił nacisku działających na powierzchnię podeszwową stopy wskazane jest zastosowanie odpowiednich wkładek do obuwia w celu prewencji owrzodzeń lub prewencji ich nawrotu. Zaakcentowano, że w ostrym stanie neuroosteoartropatii Charcota (stopie Charcota) odciążenie należy utrzymać do czasu stabilizacji procesu – przejścia w fazę nieaktywną. Powrót do pełnego obciążenia kończyny powinien być bardzo powolny.

19. Zaznaczono, że obecność wysokiego miana 1 przeciwciala lub podwyższonych mian 2 przeciwciał wskazuje na czynny proces autoimmunologiczny apoptozy komórek β trzustki i pozwala rozpoznać I stadium cukrzycy. W przypadku dołączenia się IFG i/lub IGT można rozpoznać II stadium przdkliniczne cukrzycy. Stadium III to rozwój jawnej klinicznie cukrzycy typu I. 

20. Zaakcentowano ,że system ciągłego monitorowania glikemii (CGM, continuous glucose monitoring) jest wskazany u wszystkich dzieci od początku choroby. Każde zwiększenie TIR (time in range) o 5% zmniejsza ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych u osób dorosłych. W cukrzycy typu 2 u dzieci należy rozważyć dodanie agonisty receptora GLP-1 przy braku dostatecznego wyrównania glikemii i braku normalizacji masy ciała. Dzieci i młodzież z cukrzycą powinny być zachęcane do codziennej umiarkowanej lub intensywnej aktywności fizycznej, mogą uprawiać sport tak samo jak dzieci bez cukrzycy. Ponadto dodano kryteria biochemiczne rozpoznania ostrych stanów hiperglikemicznych u dzieci i młodzieży. Wprowadzono zmiany w schemacie postepowania w kwasicy ketonowej u dzieci.

21. W rozdziale 24 podkreślono, że kobiety z cukrzycą ciążową w wywiadzie należy traktować jako grupę dużego ryzyka cukrzycy i chorób sercowo-naczyniowych. Z tego względu po 40. roku życia konieczne jest powtarzanie raz w roku diagnostyki w kierunku zaburzeń gospodarki węglowodanowej.

22. Zaznaczono, że metformina przechodzi do mleka kobiecego w bardzo niskim stężeniu. Dlatego wydaje się, że pacjentki z cukrzycą typu 2 mogą stosować bezpiecznie metforminę w okresie laktacji.

23. Dodano tabelę dotyczącą przyrostu masy ciała w ciąży. We wszystkich typach cukrzycy wikłającej ciążę wartości glikemii w samokontroli między godziną 2.00 a 4.00 powinny wynosić 70-90 mg/dl (3,9-5,0 mmol/l). Pacjentki po przebytej cukrzycy ciążowej (GDM, gestational diabetes mellitus) powinny być przed kolejną ciążą badane w kierunku cukrzycy i leczone w razie jej rozpoznania, celem zmniejszenia ryzyka wad rozwojowych u potomstwa.

24. W rozdziale 27 dodano informacje o szczepieniach przed podróżowaniem w rejony endemiczne. Ponadto wszystkie dzieci w Polsce urodzone po 1 stycznia 2017 roku powinny być rutynowo zaszczepione przeciwko pneumokokom. Dzieci z cukrzycą urodzone przed 1 lutego 2017 roku powinny być obowiązkowo szczepione przeciwko Streptococcus pneumoniae i jako osoby z grupy ryzyka powinny być szczepione do ukończenia 5 lat. W szczepieniu przeciwko grypie można zastosować obie dostępne na polskim rynku szczepionki czterowalentne do stosowania domięśniowego (zabita) i donosowego (żywa). Ponadto, ze względu na trwającą prawie od roku pandemię COVID-19, przy dostępności szczepionki, zaleca się szczepienia osobom z cukrzycą.

 

 

Pomimo pandemii covid-19 Polskie Towarzystwo Diabetologiczne stworzyło nowe, tegoroczne zalecenia w postępowaniu z pacjentami diabetologicznymi 2021. Wszelkie wskazówki oparte są na najnowszych badaniach oraz uwzględniają warunki pracy całego zespołu terapeutycznego w cukrzycy, w sytuacji zagrożenia epidemicznego. Zalecenia PTD 2021 zawarte na 121 stronach zostały ujęte w kilku punktach powyżej, odzwierciedlając najnowsze zmiany, jakie zaszły w ostatnim roku.

Fundacja BiRN

Jako Ambasador Fundacji Badań i Rozwoju Nauki zapraszam Was serdecznie na stronę http://fundacjabirn.pl/ oraz śledzenia działań Fundacji! Robią dużo dobrego! Aktualnie pracują nad bioniczną trzustką, która byłaby ratunkiem dla wszystkich  cukrzycą typu 1!

Jeśli możecie to zachęcam do przekazania 1% podatku na rzecz Fundacji, na badania nad bioniczą, w pełni funkcjonalną trzustką!

Trzymajmy kciuki!

Nr KRS 000 032 3199

Cukrzyca typu 1

Cukrzyca typu 1 (DM1) występuje głównie u dzieci i osób młodych, ale nie wykluczone, że pojawi się również w późniejszym wieku. Jest najczęstszą chorobą metaboliczną, występującą u dzieci i młodzieży, według raportu Międzynarodowej Federacji ds. Cukrzycy z 2015r. liczba dzieci do lat 14 chorujących na DM1  na całym świecie sięgała prawie 550 tys., aktualnie mówi się o pandemii, a w samej Polsce jest Nas ponad 200 tysięcy osób. Do niedawna (lata 1970-1980) była uznawana za stosunkowo niskie zagrożenie, natomiast dane z ostatnich dwóch dekad wskazują na bardzo duży – ok. 300-procentowy wzrost liczby zachorowań, ale jest to wynik składowej wielu czynników. Prawdopodobnie jest to efekt postępu cywilizacyjnego, zmiaby stylu życia i odżywiania.

Należy pamiętać, że istnieją inne typy cukrzycy, a cukrzyca typu 1 stanowi jedynie 9% ogólnej liczby pacjentów diabetologicznych.

W typie pierwszym, za chorobę winimy nieprawidłową aktywność układu immunologicznego, który rozpoznaje własne komórki beta, jako obce. (Obcymi mogą być np. wirusy, bakterie, czy komórki nowotworowe, ale z pewnością nie własne komórki beta trzustki). Układ odpornościowy w niewłaściwy sposób rozpoznaje komórki i dochodzi do reakcji, w której organizm wytwarza przeciwciała skierowane przeciwko własnym komórkom produkującym insulinę i niszczy je. W momencie rozpoznania choroby zwykle ok.80% komórek beta jest już nieaktywnych, a niedobór insuliny jest tak duży, że należu dostarczyć ją z zewnątrz. Aktualnie insulinoterapia jest jedynym sposobem leczenie CT1. Do tej pory nie wiadomo jaka jest przyczyna takiej reakcji organizmu.

Cukrzyca to choroba z autoagresji, podobnie jak inne choroby, które czasami współistnieją z cukrzycą, np.: choroby tarczycy (Hashimoto, Gravesa-Basedowa), reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń, stwardnienie rozsiane czy niedokrwistość złośliwa. Wspólną cechą tych chorób jest nagły początek, zwykle w młodym wieku.

Do objawów cukrzycy typu 1 zalicza się:

  • Bardzo wzmożone pragnienie przez całą dobę
  • Częste oddawanie dużych ilości moczu (w dzień i w nocy)
  • Chudniecie
  • Ogólne zmęczenie, senność
  • Kwaśny zapach acetonu z ust

Ważnym jest, aby nauczyć młodych pacjentów z cukrzycą poprawnych zachowań zdrowotnych. Właściwa edukacja, umiejętność samoobserwacji i podejmowania odpowiednich działań a także systematyczna współpraca z lekarzem diabetologiem, pielęgniarką diabetologiczną będą miały korzystny wpływ na wyrównanie metaboliczne dzieci z cukrzycą, a to z kolei na ich komfort życia i umiejętność odnalezienia się w nowej sytuacji, z którą będą mierzyć się przez całe życie.

 

 

Bibliografia:

  1. Diabetologia Praktyczna: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2020 – Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego; ViaMedica, 2020
  2. dr hab. n. med. Szypowska A. i wsp.: Mam cukrzycę typu I. Edycja 4.
  3. https://wpe.med.pl/obszar-medyczny/cukrzyca-typu-1/

Cukrzyca

Cukrzyca jest grupą chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglikemią wynikającą z defektu wydzielania i/lub działania insuliny. Przyczyny podwyższonego stężenia glukozy we krwi mogą być różne – w zależności od przyczyn wyodrębnia się różne typy cukrzycy.  Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i niewydolnością różnych narządów, zwłaszcza
oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych.

 

1. Cukrzyca typu 1
— autoimmunologiczna,
— idiopatyczna.
2. Cukrzyca typu 2
3. Inne specyficzne typy cukrzycy
— genetyczne defekty czynności komórki beta,
— genetyczne defekty działania insuliny,
— choroby zewnątrzwydzielniczej części trzustki,
— endokrynopatie,
— leki i substancje chemiczne,
— infekcje,
— rzadkie postacie cukrzycy wywołane procesem immunologicznym,
— inne uwarunkowane genetycznie zespoły związane z cukrzycą.
4. Cukrzyca ciążowa

 

W swojej edukacji skupiam się głównie na cukrzycy typu I, ale oczywiście postaram się przybliżyć Wam każdy typ cukrzycy.

Pamiętajcie, że dobrze wyrównana cukrzyca zawsze powinna stanowić Nasz cel.

 

 

Bibliografia:

  1. Diabetologia Praktyczna: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2020 – Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego; ViaMedica, 2020
  2. dr hab. n. med. Szypowska A. i wsp.: Mam cukrzycę typu I. Edycja 4.

Początki z cukrzycą

Opowiem trochę o moich początkach z cukrzycą. Zachorowałam jak byłam dziewczynką, tuż przed 9 urodzinami. Pamiętam, że od długiego czasu miałam dość mocne bóle brzucha (dwa lata wcześniej, będąc w zerówce miałam wycięty wyrostek robaczkowy, przy bardzo silnych bólach), po operacji ustąpiło, nie był on tak ostry, ale jednak nadal pobolewał, więc miałam prowadzone badania, w celu zdiagnozowania co jest przyczyną. Czasami było mi słabo, brakowało mi siły, miałam momenty, gdzie pragnienie było ogromne i chudłam. Gdy po badaniach w przychodni poinformowano Nas, że mam cukrzycę, to pamiętam, że zapytałam Mamy czy to dobrze, czy źle (mamy nerki, serce, wątrobę, to może cukrzyca to nic nadzwyczajnego?). Potem już się potoczyło, pojechaliśmy do szpitala, ciągłe kłucie, nauka pomiarów, ustawiania dawek insuliny, jeszcze na penach, liczenie węglowodanów, totalna nowość. Przerażenie? Myślę, że moi Rodzice wtedy bardziej się stresowali, niż ja. Zupełnie nowa rzeczywistość, ale byłam rezolutnym dzieckiem, chciałam pokazać, że jestem odważna, że nawet jako dziecko rozumiem co do mnie mówią, a chyba nie do końca zdawałam sobie sprawę co mnie czeka, że zostanie ze mną na zawsze… Byłam dzielna, bo zresztą poza mną, w szpitalu było mnóstwo dzieci z tego samego powodu. Zdobywałam znajomości, nauczyłam się grać w szachy, dużo rysowałam i poznawałam różne ciekawe rzeczy, a zapamiętywanie ile paluszków, czy krakersów wchodzi na 1 ww było trochę atrakcyjniejszą formą matematyki. Po wyjściu ze szpitala masa książek, ciągła edukacja, informowanie o chorobie w najbliższym otoczeniu (rodzina, znajomi, w szkole nauczycieli, kolegów i koleżanek w klasie). Nigdy nie miałam problemu z nawiązywaniem kontaktu, ze względu na cukrzycę, stała się moją normalnością i do dzisiaj tak jest, za co najbardziej jestem wdzięczna Rodzicom. Każdy młody diabetyk powinien czuć i mieć wsparcie, wiedzieć, że może liczyć na Rodziców, ale jednak też mieć tę część życia na samodzielność. Ona bardzo dużo uczy, ale trzeba mieć dobre podstawy. Moi Rodzice wychowali mnie tak, że potrafię radzić sobie w życiu, z cukrzycą… i nie tylko, a uważam, że to bardzo duże wyzwanie – wychować dziecko, a w dodatku z taką przewlekłą chorobą jak cukrzyca. Tak wychować, aby dziecko samo chciało o siebie dbać w przyszłości. Byłam kilkukrotnie na turnusach rehabilitacyjnych z rodzicami, później jeździłam już sama (miałam ok 10 lat) na obozy dla dzieci i młodzieży z cukrzycą. Po pierwszym obozie płakałam, że więcej nigdzie nie jadę (powodem były góry, byliśmy w Karpaczu i najnormalniej w świecie są wycieczki po górach, a mi udzieliły się narzekania koleżanek z pokoju, że 'Nam się nie chce’), po czym pojechałam w kolejnym roku do Zakopanego – wróciłam z miłością do gór, która trwa i z każdym rokiem jest coraz mocniejsza. 😀 Tak zaczęła się przygoda z wyjazdami, poznawanie znajomych, z całego Dolnego Śląska, którzy też chorują, czasami miewają inne choroby, ale są tak fantastycznymi osobami, że zapomina się o tym, a żyje się i przeżywa różne przygody w taki sposób, jak przy żadnej zdrowej osobie. Każdy ma swoje pasje, można było się nimi podzielić, poopowiadać, a przy okazji przedyskutować i poradzić co zrobić żeby cukry w trakcie danej czynności były jeszcze lepsze. Obozy zawsze bardzo pozytywnie na mnie wpływały, zaczynałam się bardziej pilnować, na nowo ważyć jedzenie (na co dzień było tzw. 'na oko’), prowadzić dzienniczek. Społeczność diabetologiczna jest niesamowita, niejednokrotnie poznawałam ludzi z nią związanych z całej Polski i świata, którzy bardzo się angażują, robiąc coś jeszcze więcej nie tylko dla siebie, ale dla innych. Wyjazdy nad Morze, szkolenia w Krakowie, w Warszawie, wspólne świętowanie i zjazdy 14 listopada, który jest uznany jako Światowy Dzień Walki z Cukrzycą (rocznica urodzin odkrywcy insuliny, Fredericka Bantinga). To wszystko to tylko początek, w moim przypadku najtrudniej było mi opanować cukrzycę w trakcie liceum, gdzie nawał nauki, niewyspanie i przygotowania do matury i wieczorne wyjścia bardzo utrudniły mi samokontrolę, ale o tym napiszę osobny post. Po liceum było już znacznie lepiej, rozpoczęłam studia medyczne, rozpoczęłam pracę, wyszłam za mąż, urodziłam zdrowego synka, który jest moim największym szczęściem i moją dumą. Uwielbiam podróżować i poznawać nowe zakątki świata, interesuje się motoryzacją, kocham rośliny i górskie wędrówki. 🙂 Cukrzyca była, jest i będzie (choć liczę, że już niedługo wejdzie coś na co wszyscy czekamy i Nas uzdrowi:)), ale liczę, że będzie moją motywacją do jeszcze lepszego dbania o siebie i bliskich.

 

I pamiętajcie! Cytując R. P. Evans’a: „Nie śmierci się bój, lecz nieprzeżytego życia!”, a więc czerpcie z życia garściami!